De rol van transparantie, vertrouwen en informatie in langdurige ketensamenwerking.
[Korte samenvatting uit de Master Thesis van Bram van Hoof, Caspar de Haan (2026)]
Woningcorporaties staan onder toenemende financiële druk. De uitgaven aan onderhoud, woningverbetering en verduurzaming stegen tussen 2021 en 2024 van €8,4 miljard naar €12,1 miljard, een nominale stijging van 44%, terwijl de huurinkomsten niet in hetzelfde tempo meegroeiden.
Circa 19 procentpunt van de stijging wordt aan inflatie toegeschreven (Aedes, 2026). Daarnaast liep het structurele exploitatietekort op tot circa €48 per woning per maand (NOS, 2025; Vastgoedjournaal, 2025). Tegelijkertijd verplichten de Nationale Prestatieafspraken corporaties tot een omvangrijke opgave op het gebied van onderhoud en verduurzaming.
In deze context kiezen corporaties steeds vaker voor langdurige ketensamenwerking met onderhoudspartijen, in de verwachting dat dit leidt tot lagere transactiekosten, minder faalkosten en een voorspelbare uitvoering. Of die verwachting in de praktijk uitkomt, en welke sturingsmechanismen daarvoor bepalend zijn, was onvoldoende onderzocht. Dit onderzoek verkende hoe betrokkenen dit ervaren.
Vier belangrijke bevindingen van het onderzoek:
- Alle onderzochte samenwerkingen beschikken over formele instrumenten zoals contracten, KPI’s en overlegstructuren, maar de mate waarin deze daadwerkelijk worden gebruikt verschilt sterk. Niet de aanwezigheid van instrumenten, maar de wijze waarop partijen ze in de dagelijkse samenwerking benutten, wordt als bepalend ervaren. Instrumenten die bestaan maar niet worden toegepast, leveren volgens de bevindingen weinig actieve sturing op.
- Respondenten geven aan dat vertrouwen gedurende de samenwerking kan groeien wanneer partijen over langere tijd laten zien dat zij afspraken nakomen en prestaties leveren. Dit sluit aan bij eerder onderzoek naar relationele governance, waarin vertrouwen als uitkomst van herhaalde en succesvolle interactie wordt beschreven (Gulati, 1995; Ring & Van de Ven, 1994; Poppo et al., 2016); de bijdrage van dit onderzoek ligt in de bevestiging van dit inzicht in de specifieke context van onderhoudsketensamenwerking. Vertrouwen is bovendien sterk verbonden aan personen, waardoor personeelswisselingen een directe bedreiging vormen. Mechanismen om die continuïteit structureel te borgen ontbreken vrijwel overal.
- Transparantie is geen los sturingsinstrument maar een randvoorwaarde en deels een uitkomst: dashboards, rapportages en openboekafspraken dragen pas bij wanneer partijen informatie gezamenlijk interpreteren en vertalen naar acties.
- Er is geen automatisch effect van de samenwerking op de betaalbaarheid. De opstart van een samenwerking vraagt investeringen in overleg, systemen en gezamenlijke werkwijzen; de voordelen, zoals minder faalkosten en het vervangen van herhaalde aanbestedingen, worden vaak pas later zichtbaar. Daarnaast bepalen externe factoren zoals materiaalprijzen, financieringslasten en de omvang van de verduurzamingsopgave mede de kostenontwikkeling; governance kan die niet compenseren.
Conclusie
De resultaten wijzen erop dat niet één afzonderlijk instrument, maar de combinatie van formele en relationele sturing als bepalend wordt ervaren. Aan de formele kant noemen respondenten onder meer KPI’s die periodiek in een stuurgroep worden besproken, verbeterplannen bij afwijkingen, langjarige afspraken en in één casus, openboekafspraken met een vaste winstafspraak.
Aan de relationele kant noemen zij vertrouwen dat groeit door bewezen prestaties, vaste teams, vroege betrokkenheid en gezamenlijke doelstellingen. Deze mechanismen worden niet als bewezen oorzaken van betaalbaarheid of voorspelbaarheid gepresenteerd: respondenten ervaren hun mogelijke bijdrage verschillend, afhankelijk van de context van de samenwerking.
Nevenstaand de link naar het gehele onderzoek van Bram van Hoof [Caspar de Haan]
Ontdek meer van Kennishub Ketensamenwerking
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.